158 pojęć, bez żargonu.

Krótkie, jasne definicje pojęć ze świata kryptowalut i akcji.

ADR akcje: American depositary receipt: notowany w USA certyfikat reprezentujący akcje zagranicznej spółki, np. ASML czy AstraZeneca.
Adres publiczny krypto: Ciąg znaków, który podajesz, by ktoś mógł wysłać Ci krypto. Można go udostępniać, w przeciwieństwie do klucza prywatnego.
Airdrop krypto: Darmowe tokeny wysyłane na portfele, często w celach promocyjnych. Fałszywe airdropy to częste oszustwo.
Akcja akcje: Udział we własności spółki. Może dawać głosy i prawo do części zysków.
Akcje groszowe akcje: Bardzo tania akcja, często mało płynna i łatwa do manipulacji.
Akcjonariusz akcje: Ktoś, kto ma przynajmniej jedną akcję spółki.
Alokacja aktywów krypto i akcje: Jak dzielisz pieniądze między klasy aktywów, np. akcje, obligacje, gotówkę i krypto.
Altcoin krypto: Każda kryptowaluta inna niż Bitcoin.
Animator rynku krypto i akcje: Firma, która stale podaje ceny kupna i sprzedaży, by inni mogli handlować, i zarabia na spreadzie.
Arkusz zleceń krypto i akcje: Bieżąca lista zleceń kupna i sprzedaży czekających po różnych cenach.
Bank centralny krypto i akcje: Instytucja ustalająca politykę pieniężną kraju lub regionu, np. EBC lub Rezerwa Federalna.
Benchmark krypto i akcje: Punkt odniesienia, np. indeks, służący ocenie wyników inwestycji.
Bessa krypto i akcje: Długi okres spadających cen, często definiowany jako spadek o 20% od niedawnego szczytu.
Bilans akcje: Obraz tego, co spółka posiada, ile jest winna i ile zostaje kapitału własnego.
Blockchain krypto: Wspólny rejestr kopiowany na wielu komputerach, w którym nowe zapisy dodaje się w powiązanych blokach trudnych do zmiany.
Blok krypto: Paczka transakcji dodawana naraz do blockchaina.
Blue chip akcje: Duża, uznana spółka z długą historią. Nie bez ryzyka, tylko mniej zmienna.
Broker akcje: Firma, która realizuje Twoje zlecenia na giełdzie i prowadzi rachunek.
Całkowita stopa zwrotu krypto i akcje: Zmiana ceny plus dochody, np. dywidendy, w danym okresie.
Cena ask (sprzedaży) krypto i akcje: Najniższa cena, jaką sprzedający jest teraz gotów przyjąć.
Cena bid (kupna) krypto i akcje: Najwyższa cena, jaką kupujący jest teraz gotów zapłacić.
CEX krypto: Scentralizowana giełda: firma, która przechowuje Twoje środki i kojarzy transakcje.
Debiut giełdowy (IPO) akcje: Pierwsza oferta publiczna: gdy spółka po raz pierwszy sprzedaje akcje publicznie na giełdzie.
DeFi krypto: Zdecentralizowane finanse: pożyczki, handel i inne usługi obsługiwane przez inteligentne kontrakty zamiast banków.
Depozytariusz krypto i akcje: Podmiot, który faktycznie przechowuje aktywa w Twoim imieniu, np. bank, broker lub giełda.
DEX krypto: Zdecentralizowana giełda: handel prosto z portfela przez inteligentne kontrakty, bez firmy przechowującej środki.
Dług do kapitału własnego akcje: Zadłużenie spółki w porównaniu z kapitałem własnym. Wyższy oznacza większą dźwignię.
Duże spółki (large cap) akcje: Spółka o dużej wartości rynkowej, zwykle dziesiątki miliardów dolarów lub więcej.
Dywersyfikacja krypto i akcje: Rozłożenie pieniędzy na różne aktywa, by jeden zły zakład nie pogrążył wszystkiego.
Dywidenda akcje: Pieniądze wypłacane akcjonariuszom z zysków. Niegwarantowana i może zostać obcięta.
Dzień odcięcia dywidendy akcje: Data graniczna: kupując w tym dniu lub później, nie dostaniesz najbliższej dywidendy.
Dźwignia krypto i akcje: Pożyczanie, by postawić więcej. Mnoży zyski i straty i może szybko wyzerować kapitał.
EPS akcje: Zysk na akcję: zysk podzielony przez liczbę akcji.
ETF krypto i akcje: Fundusz notowany na giełdzie: koszyk aktywów, którym handluje się jak jedną akcją.
ETF na bitcoina krypto: Fundusz notowany, który trzyma bitcoiny i daje ekspozycję przez zwykły rachunek maklerski.
FOMO krypto i akcje: Strach przed przegapieniem okazji: kupowanie, bo wszyscy kupują – często blisko szczytu.
Fork krypto: Zmiana reguł blockchaina. Hard fork może podzielić łańcuch na dwa.
Fraza seed krypto: Lista 12–24 słów pozwalająca odtworzyć portfel. Nigdy nie wpisuj jej na stronie ani nikomu nie podawaj.
FUD krypto i akcje: Strach, niepewność i wątpliwości – negatywne informacje, czasem uzasadnione, czasem celowo rozsiewane.
Fundusz aktywny akcje: Fundusz, którego zarządzający wybierają inwestycje, by pobić benchmark.
Fundusz indeksowy akcje: Fundusz, który po prostu kopiuje indeks. Zwykle niskie opłaty i szeroka dywersyfikacja.
Fundusz inwestycyjny akcje: Wspólny fundusz wyceniany raz dziennie, często zarządzany aktywnie.
Fundusz pasywny akcje: Fundusz, który po prostu śledzi indeks, zwykle z niskimi opłatami.
Fuzja akcje: Połączenie dwóch spółek w jedną.
Giełda kryptowalut krypto: Platforma do kupna i sprzedaży krypto. Scentralizowane przechowują Twoje monety – ze wszystkimi tego skutkami.
Giełda papierów wartościowych akcje: Regulowany rynek, na którym notowane są akcje, np. Nasdaq lub NYSE.
Godziny sesji akcje: Regularna sesja Nasdaq trwa 9:30–16:00 czasu nowojorskiego (15:30–22:00 w Polsce przez większą część roku). Krypto nigdy nie zamyka.
Gorący portfel krypto: Portfel podłączony do internetu. Wygodny, ale bardziej narażony na włamania.
Halving krypto: Zaplanowane zmniejszenie nagrody za nowe bitcoiny, mniej więcej co cztery lata.
Handel po sesji akcje: Handel po zamknięciu regularnej sesji. Mniej płynny i bardziej zmienny.
Handel przed sesją akcje: Handel przed otwarciem regularnej sesji. Mniej płynny i bardziej zmienny.
Hashrate krypto: Łączna moc obliczeniowa zabezpieczająca sieć proof of work.
HODL krypto: Kryptożargon oznaczający trzymanie mimo wzrostów i spadków, wziął się z literówki na forum w 2013 roku.
Horyzont inwestycyjny krypto i akcje: Jak długo planujesz trzymać pieniądze zainwestowane, zanim będą potrzebne.
Hossa krypto i akcje: Długi okres rosnących cen i optymizmu. Nikt nie dzwoni dzwonkiem, gdy się zaczyna lub kończy.
Indeks akcje: Koszyk akcji śledzony jako jedna liczba, np. Nasdaq-100 lub S&P 500.
Inflacja krypto i akcje: Ogólny wzrost cen w czasie, który zmniejsza siłę nabywczą pieniędzy.
Inteligentny kontrakt krypto: Kod na blockchainie, który wykonuje się sam po spełnieniu warunków. Błędy mogą być kosztowne i trwałe.
Kapitalizacja rynkowa krypto i akcje: Cena pomnożona przez liczbę akcji lub monet w obiegu. Szybki sposób na porównanie wielkości, nie wartości ani jakości.
Kapitulacja krypto i akcje: Fala panicznej sprzedaży, gdy wielu inwestorów naraz się poddaje.
Klasy wielkości spółek akcje: Przybliżone grupy: duże, średnie i małe spółki. Mniejsze zwykle są bardziej zmienne.
Klucz prywatny krypto: Sekret dowodzący, że adres krypto należy do Ciebie. Kto go ma, kontroluje środki; zgubisz go – stracisz je.
Konsensus krypto: Metoda, za pomocą której sieć uzgadnia, które transakcje są ważne.
Kopanie (mining) krypto: Używanie komputerów do zabezpieczania blockchaina proof of work w zamian za nowe monety i opłaty.
Korekta krypto i akcje: Spadek o około 10–20% od niedawnego szczytu. Częsty, nieprzyjemny, zwykle przejściowy – ale nie zawsze.
Krótka sprzedaż krypto i akcje: Zakład na spadek przez sprzedaż pożyczonych aktywów i późniejsze ich odkupienie. Straty mogą być nieograniczone.
KYC krypto i akcje: Poznaj swojego klienta: weryfikacja tożsamości, którą regulowane platformy muszą przeprowadzić przed handlem.
Mainnet krypto: Prawdziwy blockchain, w którym przepływa realna wartość, w przeciwieństwie do sieci testowej.
Maksymalna podaż krypto: Sztywny limit monet, które kiedykolwiek mogą powstać, jeśli projekt go ma.
Małe spółki (small cap) akcje: Spółka o małej wartości rynkowej. Często szybciej rosnąca i bardziej zmienna.
Marża zysku akcje: Część przychodów, która zostaje jako zysk po kosztach.
Memecoin krypto: Moneta napędzana głównie żartami, społecznością i hype'em, a nie produktem. Skrajnie ryzykowna.
MiCA krypto: Unijne rozporządzenie w sprawie rynków kryptoaktywów, które ustala zasady dla emitentów i dostawców usług.
Most (bridge) krypto: Narzędzie do przenoszenia tokenów między blockchainami. Mosty były częstym celem włamań.
NFT krypto: Token niewymienny: unikalny zapis na blockchainie, często powiązany ze sztuką lub kolekcjami.
Nietrwała strata krypto: Strata, jaką dostawca płynności może ponieść względem zwykłego trzymania, gdy ceny się zmieniają.
Obligacja akcje: Pożyczka dla państwa lub firmy, która płaci odsetki i na koniec zwraca kapitał.
Obsunięcie (drawdown) krypto i akcje: Jak bardzo inwestycja spadła od poprzedniego szczytu, zwykle w procentach.
Odblokowanie tokenów krypto: Gdy wcześniej zablokowane tokeny, często należące do insiderów, można sprzedać.
Opłata krypto i akcje: Ile pobiera platforma lub fundusz. Małe opłaty przez lata sumują się w dużo.
Opłata za gas krypto: Opłata za przetworzenie transakcji na blockchainie takim jak Ethereum. Rośnie, gdy sieć jest obciążona.
Opór krypto i akcje: Strefa cenowa, w której sprzedający w przeszłości zatrzymywali wzrosty. Wzorzec, nie gwarancja.
Phishing krypto i akcje: Fałszywe wiadomości lub strony, które nakłaniają do podania loginów lub fraz seed.
Płynność krypto i akcje: Jak łatwo kupić lub sprzedać bez mocnego poruszenia ceny. Niska płynność oznacza większe skoki ceny nawet przy małych transakcjach.
Podaż w obiegu krypto: Ile monet lub tokenów jest obecnie dostępnych na rynku.
Portfel inwestycyjny krypto i akcje: Wszystkie posiadane aktywa. Patrzenie na całość jest lepsze niż obsesja na punkcie jednej pozycji.
Portfel kryptowalutowy krypto: Oprogramowanie lub urządzenie przechowujące klucze do Twoich krypto. Monety są na blockchainie, nie w portfelu.
Portfel sprzętowy krypto: Małe urządzenie, które przechowuje klucze prywatne offline i podpisuje transakcje.
Poślizg cenowy (slippage) krypto i akcje: Różnica między oczekiwaną a faktycznie uzyskaną ceną, częsta na szybkich lub płytkich rynkach.
Procent składany krypto i akcje: Zarabianie na wcześniejszych zyskach, przez co wzrost przyspiesza w długim okresie.
Prognozy (guidance) akcje: Własna prognoza spółki na kolejne wyniki. Rynki często reagują na nią mocniej niż na przeszłe liczby.
Proof of Stake krypto: Sposób zabezpieczania blockchaina, w którym walidatorzy blokują monety jako zabezpieczenie. Ethereum przeszło na niego w 2022.
Proof of Work krypto: Sposób zabezpieczania blockchaina, w którym górnicy zużywają moc obliczeniową, by dodawać bloki. Używa go Bitcoin.
Przepływy pieniężne akcje: Faktyczna gotówka wpływająca do firmy i z niej wypływająca.
Przychody akcje: Wszystkie wpływy spółki przed kosztami. Wzrost jest miły; zysk to to, co zostaje.
Pula płynności krypto: Tokeny zablokowane w inteligentnym kontrakcie, by inni mogli z nimi handlować na DEX.
Pump and dump krypto i akcje: Nakręcanie aktywa, by podbić cenę, a potem sprzedaż spóźnionym kupującym.
Rachunek zysków i strat akcje: Zestawienie przychodów, kosztów i zysku w danym okresie.
Rajd krypto i akcje: Trwały wzrost cen po okresie stagnacji lub spadków.
Raport roczny akcje: Coroczny dokument spółki ze sprawozdaniem finansowym i omówieniem działalności.
Rebalansowanie krypto i akcje: Przywracanie portfela do docelowych proporcji przez przycinanie zwycięzców i dokupowanie maruderów.
Recesja krypto i akcje: Szeroki i trwały spadek aktywności gospodarczej, często w uproszczeniu dwa kwartały spadku PKB.
Rentowność krypto i akcje: Dochód z inwestycji wyrażony jako procent jej ceny.
Roczna stopa zwrotu krypto i akcje: Wieloletni zwrot wyrażony jako średnia roczna.
RSI krypto i akcje: Wskaźnik siły względnej: miara 0–100 tempa ostatnich zmian ceny. Powyżej 70 lub poniżej 30 często uznaje się za przeciągnięte.
Rug pull krypto: Gdy twórcy projektu wyprowadzają środki i znikają. Klasyczne ryzyko nowych, anonimowych tokenów.
Ryzyko kontrahenta krypto i akcje: Szansa, że druga strona transakcji lub platforma pośrednicząca nie wywiąże się.
Samodzielne przechowywanie krypto: Trzymanie własnych kluczy zamiast zostawiania monet na giełdzie. Więcej kontroli, więcej odpowiedzialności.
Satoshi krypto: Najmniejsza jednostka bitcoina: jedna stumilionowa BTC.
Sektor akcje: Grupa spółek o podobnej działalności, np. technologia lub energetyka.
Sezon wyników akcje: Tygodnie w każdym kwartale, gdy większość spółek giełdowych publikuje wyniki.
Skup akcji własnych akcje: Gdy spółka odkupuje własne akcje, zmniejszając ich liczbę. Może podnieść EPS bez wzrostu zysku.
Spalanie krypto: Wysyłanie tokenów na adres, którego nikt nie kontroluje, co trwale usuwa je z podaży.
Split akcji akcje: Podział każdej akcji na kilka tańszych. Łączna wartość spółki się nie zmienia.
Spółka wartościowa (value) akcje: Spółka tania w stosunku do zysków lub aktywów, którą część inwestorów uważa za okazję.
Spółka wzrostowa akcje: Spółka, która ma rosnąć szybciej niż średnia, często reinwestując zyski zamiast wypłacać dywidendy.
Spread (bid–ask) krypto i akcje: Różnica między najwyższą ceną oferowaną przez kupujących a najniższą akceptowaną przez sprzedających. Ukryty koszt handlu.
Stablecoin krypto: Token mający śledzić walutę taką jak dolar, zabezpieczony rezerwami lub algorytmami. Powiązanie może się zerwać.
Staking krypto: Blokowanie monet, by pomagać w działaniu sieci proof of stake w zamian za nagrody. Okresy blokady i slashing to realne ryzyka.
Stop-loss krypto i akcje: Zlecenie, które automatycznie sprzedaje, gdy cena spadnie do wybranego poziomu. Może ograniczyć straty, ale też zadziałać przy krótkim spadku.
Stopa dywidendy akcje: Roczna dywidenda na akcję podzielona przez cenę akcji.
Stopa procentowa krypto i akcje: Koszt pożyczania pieniędzy, ustalany głównie przez banki centralne. Jej zmiany poruszają większością rynków.
Strata kapitałowa krypto i akcje: Strata ze sprzedaży czegoś taniej, niż się kupiło.
Szczyt wszech czasów krypto i akcje: Najwyższa cena, po jakiej kiedykolwiek handlowano aktywem. Często skrót ATH.
Średnia krocząca krypto i akcje: Średnia cena z ustalonej liczby dni, rysowana jako linia, by wygładzić szum.
Świeca krypto i akcje: Słupek na wykresie pokazujący cenę otwarcia, maksimum, minimum i zamknięcia w danym okresie.
Testnet krypto: Ćwiczebny blockchain, którego tokeny nie mają wartości, służący do testów.
Ticker akcje: Krótki kod notowanego aktywa, np. AAPL dla Apple czy NVDA dla Nvidii.
Token krypto: Aktywo cyfrowe wyemitowane na istniejącym blockchainie, w odróżnieniu od monety z własnym łańcuchem.
Tokenomia krypto: Jak zaprojektowano podaż, dystrybucję i zachęty tokena.
Tolerancja ryzyka krypto i akcje: Ile strat i wahań jesteś w stanie znieść finansowo i emocjonalnie.
Trend krypto i akcje: Ogólny kierunek ceny w czasie: w górę, w dół lub w bok.
Trend boczny krypto i akcje: Okres, w którym ceny poruszają się w przedziale bez wyraźnego trendu.
Uśrednianie ceny zakupu (DCA) krypto i akcje: Kupowanie stałej kwoty w regularnych odstępach bez względu na cenę, co wygładza średnią cenę wejścia.
Walidator krypto: Uczestnik proof of stake, który blokuje monety, by pomagać zatwierdzać bloki.
Warstwa 2 krypto: Sieć zbudowana na głównym blockchainie, by transakcje były szybsze i tańsze.
Wei i gwei krypto: Drobne jednostki etheru do wyceny gasu. Jeden gwei to miliardowa część ETH.
Węzeł krypto: Komputer przechowujący kopię blockchaina i sprawdzający reguły.
Wieloryb krypto: Posiadacz tak dużej ilości aktywa, że może poruszyć jego ceną.
Włamanie na giełdę krypto: Kradzież z platformy krypto. Główny powód, dla którego wielu nie trzyma monet na giełdach.
Wolne przepływy pieniężne akcje: Przepływy z działalności operacyjnej minus wydatki na sprzęt i podobne inwestycje.
Wolumen krypto i akcje: Ile danego aktywa zmieniło właściciela w danym okresie, zwykle w 24 godziny. Duży wolumen to duża aktywność, niekoniecznie dobry znak.
Wskaźnik C/Z (P/E) akcje: Cena podzielona przez zysk na akcję. Wysoki C/Z oznacza oczekiwanie silnego wzrostu – albo przepłacanie.
Wskaźnik kosztów (TER) akcje: Roczny koszt funduszu jako procent zainwestowanej kwoty.
Wsparcie krypto i akcje: Strefa cenowa, w której kupujący w przeszłości zatrzymywali spadki. Wzorzec, nie gwarancja.
Wybicie krypto i akcje: Gdy cena przekracza poziom, którego wielokrotnie nie mogła pokonać. Wiele wybić okazuje się fałszywych.
Wycena krypto i akcje: Szacunek, ile coś jest warte, na podstawie miar takich jak C/Z czy kapitalizacja.
Wycena w pełni rozwodniona krypto: Kapitalizacja, gdyby wszystkie monety, które kiedykolwiek powstaną, już były w obiegu. Duża różnica sugeruje przyszłą podaż.
Wycofanie z obrotu akcje: Gdy akcja zostaje usunięta z giełdy, często po niespełnieniu wymogów.
Wydzielenie (spin-off) akcje: Gdy spółka wydziela część działalności jako nową spółkę giełdową.
Wyniki finansowe akcje: Zysk spółki publikowany co kwartał. Kurs często mocno rośnie lub spada w dniu wyników.
Wyrocznia (oracle) krypto: Usługa dostarczająca zewnętrzne dane, np. ceny, do inteligentnych kontraktów.
Yield farming krypto: Przenoszenie krypto między aplikacjami DeFi w pogoni za nagrodami. Wysokie ryzyko błędów i strat.
Zimny portfel krypto: Portfel trzymany offline, np. urządzenie sprzętowe. Bezpieczniejszy do długiego przechowywania.
Zlecenie po cenie rynkowej krypto i akcje: Zlecenie natychmiastowej transakcji po najlepszej dostępnej cenie. Szybkie, ale na płytkim rynku cena może być gorsza.
Zlecenie z limitem krypto i akcje: Zlecenie kupna lub sprzedaży tylko po ustalonej lub lepszej cenie. Kontrolujesz cenę, nie to, czy zostanie zrealizowane.
Zmienność krypto i akcje: Jak mocno waha się cena. Krypto słynie ze zmienności; duże ruchy działają w obie strony.
Zysk kapitałowy krypto i akcje: Zysk ze sprzedaży czegoś drożej, niż się kupiło. Często opodatkowany.